Bugün suların durulmuş gibi görüldüğü İran’a ilişkin son birkaç ayda onlarca yorum okuduk. Okuduğum analizler arasında  en gerçekçi bulduğum ise Fareed Zakaria’nın Newsweek’de yayımlanan “Duvar Yıkılmıyor” başlıklı makalesi idi.

İran’da gösterilerin başlaması ile birlikte kimilerin aklına 80 yılların sonları, doğu bloğunun çöküşü geldi.  Acaba İran’da benzer bir süreç mi yaşıyor dendi. Zakaria’da yazısına bu soru ve “Rejimin meşruiyeti çatırdamış, uzun vadede ölümcül bir yara almışken, şimdilik büyük ihtimalle silah ve parasını kullanarak iktidarını sürdürmeyi başaracak” cevabıyla başlıyor. 

Yazının devamında 1989 deneyimini 2009 İran olayları ile mukayese ederken “Modern Dünyanın en güçlü üç unsuru olarak nitelediği “Demokrasi, Din ve Milliyetçilik”  kavramlarına dayalı analiz yapıyor.  Söz konusu üç unsurun 1989’da hakim rejimlere karşı birlikte cephe alması duvarların yıkılmasını sağlamıştı.

İran’da ise 1979’da bu ittifak sağlanmış ve şah devrilmişti. Bugün ise sadece Demokratlar doğrudan rejimin karşısında yer alıyor. Din rejimin temel direği konumunda.  Dinin rejimin aleyhine dönmesi ancak  Irak’ta yaşayan büyük Ayetullah Ali El Sistani’nin bir taraf olarak ortaya çıkması ile mümkün. Ancak Sistani’ye göre Din adamları siyasetle uğraşmamalı, bu nedenle ve tabii ki Irak’taki konumunu da riske atamamak için sessiz kalıyor. 

Üçüncü unsur Milliyetçilik ise Bush sayesinde bugün hale rejimin yanında. Ahmedijad’ da milliyetçiliği din unsurundan daha güçlü bir şekilde kullanmayı başarıyor.

Sonuç olarak İran’da rejim değişikliği kısa vadede olası gözükmüyor. Ama zaman içerisinde ABD İran’daki milliyetçileri rahatsız edici tutumundan vazgeçer, Irak’daki Sistani’yi de harekete geçme konusunda ikna ederse o zaman  İran’da da duvarlar yıkılabilir. Ki bu senaryo bence hiç de uzak bir ihtimal değil, Obama’nın da bu yolda ilerlediğini düşünmekteyim.

Not: Fareed Zakaria’nın yazısı 12 Temmuz 2009 tarihli Newsweek Türkiye dergisinde yayımlandı. Yazının özetinehttp://www.newsweek.com.tr/haberler/detay/30504/Duvar-yikilmiyor linkinten ulaşabilirsiniz. İngilizce metnin tamamı isehttp://www.newsweek.com/id/204225 adresinde.