27 Temmuz 1868 Hürriyet Gazetesi
(…)
Bizde din ve siyaset ilminin dayanağı olan Kuran-ı Kerim ve hadis, Arap dili üzerine meydana geldiğinden Arapça emredilen dil kabul edilerek, din kitaplarının tümü ve akli bilimlerin çoğunluğu Arapça yazılmıştır. Bundan dolayı islam devletlerinde Arap dilinin yaygınlığı ve geçerliliği son derece gerekli bulunarak şer’i ilimler tahsili sebebiyle kolaylaştırılmaya gayret edildi. Ancak Arap olmayanlar için Kuran’ın ince noktalarını ve hadislerin derin manasını anlamak kolay olmadığından, kelime bilgisi, cümle tahlili, mantığı, manası ve sözlük gibi bir takım dini ilimlerin öğrenimi için gayret sarfedilmesi gerekli görüldü ve bir çok kitap yazıldı. Binli yıllara gelinceye kadar o zamanların eğitimi yalnız dini ilimlere mahsus olmayıp, fıkıh, tefsir, tarih, kelam, matematik, bilimlerinde çalışılarak maharet kazananlara alim denilir ve bir medresinin müderrisliği görevlendirilir veya bir memleketin yönetiminde boşluk olsa sayısız ehil kişi talep gösterip imtihanla en ehliyetlisine görev verilirdi. O tarihlerden sonra devletin iç karışıklıkları ve dış işleri bu kurala uymaya izin vermeyip müderrislikler hatır veya kayırma için verilmekte ve bu sebeple yetkin insanlar geri kalıp ümitsizliğe düşmektedir. Ehliyetliler yetişmemeye başladı ve bu hal bu asra kadar devam etti.
yazimasam 